فهرست مطالب
تاحالا فکر کردین چرا خواب میبینیم؟ بعضی روزها وقتی از خواب پا میشیم یادمون میفته شب قبلش پرواز کردیم! یا مثلا وارد دنیای مرد عنکبوتی شدیم و یا حتی عروسک لبوبویی که بالا کمد داریم شروع به صحبت کردن و بازی کردن با ما شده! ما واقعا چرا همچین خواب هایی میبینیم؟ چه رمز و راز هیجان انگیزی پشت این ماجرا هست؟ قبل پیدا کردن رمز و راز های شگفت انگیز خواب دیدن، باید بفهمیم اصلا خواب دیدن یعنی چی؟
خواب دیدن یعنی چی؟
فرض کن شب خوابت برده و یکدفعه میبینی وسط یک مسابقه بزرگ هستی؛ ولی نه یک مسابقه معمولی! قرار است با مرد عنکبوتی مسابقه بدی و جایزه هم همان عروسک لبوبویی است که روی کمد اتاقت گذاشتی! 😄 بعد ناگهان معلمت از راه میرسد، سوار یک دایناسور میشه و همه چی بهم میریزه!
صبح که بیدار میشوی، احتمالاً با خودت میگی: «این دیگه چی بود؟؟
این همان خواب دیدن یا رویا دیدن است. وقتی خواب میبینیم، مغزمان میتواند تصویر، صدا، احساس و اتفاقهای مختلفی را کنار هم قرار بدهد و یک ماجرای کامل بسازد؛ حتی ماجراهایی که در دنیای واقعی اصلاً امکان ندارند. جالبتر اینکه بعضی از این خوابها آنقدر واقعی به نظر میرسند که تا چند لحظه بعد از بیدار شدن، ممکن است فکر کنیم واقعاً اتفاق افتادهاند.
اما این داستانهای عجیب از کجا میآیند؟ آیا مغز ما موقع خواب دارد خاطرات روزمان را مرور میکند؟ چرا یک نفر در خوابمان ظاهر میشود و یک نفر دیگر نه؟ و اصلاً چرا مغزمان وقتی خوابیم شروع میکند به ساختن این همه ماجرا؟
برای جواب این سؤالها، اول باید ببینیم موقع خواب داخل مغزمان چه خبر است.
وقتی خواب میبینیم، مغزمان چه کاری انجام میدهد؟
فکر نکن چون خوابت برده، مغزت هم رفته مرخصی!😄
اتفاقاً مغز در طول شب همچنان مشغول کاره. خواب هم فقط یک حالت ساده و یکجور نیست؛ مغز در طول شب چند بار بین مرحلههای مختلف خواب جابهجا میشه. یکی از این مرحلهها REM نام داره؛ همون مرحلهای که خوابها معمولاً واضحتر، عجیبتر و شبیه یک داستان واقعی میشن.
این همان خواب دیدن یا رویا دیدن است. وقتی خواب میبینیم، مغزمان میتواند تصویر، صدا، احساس و اتفاقهای مختلفی را کنار هم قرار بدهد و یک ماجرای کامل بسازد؛ حتی ماجراهایی که در دنیای واقعی اصلاً امکان ندارند
مثلاً ممکنه قبل از خواب مشغول بازی یا دیدن یک فیلم بوده باشی. چند ساعت بعد، مغزت مشغول فعالیتهای خودش شده و ناگهان در خوابت ببینی که خودت وارد همان بازی شدهای و باید یک مرحله سخت را رد کنی!
البته این به این معنی نیست که مغز همیشه دقیقاً اتفاقات روزت را دوباره پخش میکند. خوابها میتوانند ترکیبی عجیب از خاطرات، احساسات و فعالیتهای مختلف مغز باشند؛ برای همین ممکنه یک نفر که دیروز دیدی، یک مکان قدیمی و حتی یک اتفاق کاملاً غیرممکن، همه در یک خواب کنار هم قرار بگیرند. دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند مغز چطور این داستانها را میسازد.
یک نکته جالب دیگر هم هست: خواب دیدن فقط در مرحله REM اتفاق نمیافتد. در مرحلههای دیگر خواب هم ممکن است خواب ببینیم، اما خوابهای REM معمولاً واضحتر و داستانیتر هستند
پس دفعه بعد که صبح از خواب بیدار شدی و با خودت گفتی «این دیگه چه خواب عجیبی بود؟!»، یادت باشه مغزت تمام آن مدت خاموش نبوده؛ یک شب کامل مشغول کار بوده!
چرا بعضی خوابها اینقدر عجیب هستند؟
حالا رسیدیم به یکی از بامزهترین قسمتهای خواب دیدن! چرا مغزمون وقتی خوابیم، تصمیم میگیره یک داستان بسازه که توش مثلاً با مرد عنکبوتی توی مدرسه باشیم، بعد یکدفعه معلممون تبدیل به اژدها بشه و آخرش هم سر از یک سیاره ناشناخته دربیاریم؟
یکی از دلایلش اینه که مغز در خواب میتونه چیزهای مختلفی رو که در بیداری تجربه کردیم، با هم قاطی کنه؛ خاطرهها، آدمهایی که دیدیم، مکانها، احساسات و حتی چیزهایی که همین چند ساعت قبل بهشون فکر میکردیم. نتیجه هم میتونه یک داستان کاملاً عجیب و غیرمنطقی باشه. پژوهشها نشان میدهند خوابهای مرحله REM معمولاً از خوابهای دیگر زندهتر، احساسیتر و عجیبتر هستند.
مثلاً ممکنه عصر یک فیلم مرد عنکبوتی دیده باشی، شب هم به مدرسه فکر کرده باشی و چند روز قبل به خانه مادربزرگت رفته باشی. مغزت ممکنه از همه اینها تکههایی برداره و در خواب یک داستان بسازه که در آن مرد عنکبوتی وسط حیاط مدرسه دنبال گربهات میگرده! 😂
یک دلیل دیگر هم اینه که هنگام خواب، بخشهایی از مغز که به منطقی فکر کردن و بررسی کردن اتفاقها کمک میکنند، مثل زمان بیداری فعال نیستند. برای همین ممکنه در خواب ببینی داری با یک دایناسور حرف میزنی و اصلاً با خودت نگی: «صبر کن… دایناسورها که دیگه حرف نمیزنند.!
پس عجیب بودن خوابها لزوماً نشونه این نیست که مغزت «دیوونه شده»! 😄 مغز فقط در خواب، اطلاعات مختلف رو به شکلی متفاوت از زمان بیداری کنار هم قرار میده.
و این تازه جالبتر میشه وقتی بفهمیم چرا بعضی خوابها رو صبح بهوضوح یادمون میمونه، ولی بعضیهاشون فقط چند دقیقه بعد از بیدار شدن محو میشن.
چرا بعضی خوابها را یادمان میماند و بعضی را فراموش میکنیم؟
حتماً برایت پیش آمده که صبح از خواب بیدار شوی و با خودت بگویی: «وای! چه خواب عجیبی دیدم!» حتی ممکن است چند دقیقه از ماجرای خوابت را خیلی خوب یادت باشد؛ مثلاً یادت باشد کجا بودی، چه کسی کنارت بود و چه اتفاقی افتاد.
اما بعد از صبحانه… نصفش ناپدید شده! 😄
این اتفاق خیلی معمولی است. وقتی از خواب بیدار میشویم، مغز همیشه خوابهایی را که دیدهایم مثل یک خاطره معمولی ذخیره نمیکند. به همین دلیل، اگر درست بعد از یک خواب بیدار شویم، احتمال اینکه آن را به یاد بیاوریم بیشتر است؛ اما هرچه بیشتر بگذرد، ممکن است جزئیات خواب خیلی سریع محو شوند.
جالب اینجاست که اگر وسط یک خواب بیدار شوی و همان لحظه سعی کنی آن را برای کسی تعریف کنی، احتمالاً چیزهای بیشتری یادت میآید. ولی اگر دوباره خوابت ببرد و چند ساعت بعد بیدار شوی، ممکن است فقط یک تکه کوچک از آن داستان عجیب در ذهنت باقی مانده باشد.
دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند چرا مغز بعضی خوابها را نگه میدارد و بعضی را خیلی سریع فراموش میکند. پژوهشها نشان میدهند فعالیت مغز در هنگام خواب و لحظهای که از خواب بیدار میشویم، میتواند روی به یاد آوردن خواب تأثیر داشته باشد.
پس اگر فردا صبح خوابی دیدی که دوست داشتی یادت بماند، قبل از اینکه مشغول صبحانه، مدرسه یا بازی شوی، سعی کن همان اول ماجرای خوابت را برای خودت مرور کنی. شاید بتوانی داستان کاملش را نجات بدهی!
چرا کابوس میبینیم؟
همهمون ممکنه گاهی خوابهایی ببینیم که اصلاً دوست نداریم! مثلاً خواب ببینیم توی یک جای تاریک گم شدهایم، یک هیولای عجیب دنبالمونه یا فردا امتحان داریم و تازه یادمون افتاده حتی یک صفحه هم درس نخوندیم! 😅 وقتی از چنین خوابی بیدار میشیم، ممکنه قلبمون تند بزنه یا چند لحظه طول بکشه تا بفهمیم همهاش خواب بوده.
به این خوابهای ترسناک یا ناراحتکننده، کابوس میگیم. اما چرا مغزمون چنین خوابهایی میسازه؟
یکی از چیزهایی که میتونه روی کابوسها تأثیر بذاره، احساسات و اتفاقاتیه که در طول روز تجربه کردیم. مثلاً اگر روز سختی داشته باشیم، از چیزی ترسیده باشیم، نگران یک اتفاق باشیم یا قبل از خواب فیلم ترسناکی دیده باشیم، ممکنه این احساسات وارد خوابمون بشند.
و یک خواب ناراحتکننده بسازن. البته این به این معنی نیست که هر وقت استرس داشته باشیم حتماً کابوس میبینیم.
شما میتونید مقاله علائم استرس در کودکان از نوزادی تا نوجوانی + 6 راه موثر کمک به کودک را از وبسایت آرتیکده بخونید.
گاهی هم کابوس هیچ دلیل مشخصی نداره. یعنی ممکنه یک شب خیلی هم خوشحال و آرام باشی، ولی مغزت در خواب یک داستان ترسناک بسازه. هنوز دقیقاً نمیدونیم چرا بعضی خوابها تبدیل به کابوس میشن.
یک نکته مهم هم اینه که کابوس دیدن، بهخودیخود یعنی قراره اتفاق بدی بیفته؟ نه! خواب نمیتونه آینده رو به ما خبر بده. کابوس بیشتر یک تجربهایه که هنگام خواب برای مغزمون اتفاق میافته.
پس اگر یک شب خواب بدی دیدی، لازم نیست ازش بترسی. وقتی صبح چشمهات رو باز میکنی، همه چی به حالت عادی برگشته.
آیا خوابها واقعاً معنی دارند؟ 🤔
شاید تا حالا شنیده باشی که مثلاً «اگر خواب مار ببینی، حتماً یک اتفاق خاص برایت میافتد!» یا کسی بهت گفته باشد که خواب دیدن یک چیز مشخص، همیشه یک معنی مشخص دارد.
اما واقعیت اینه که علم چنین چیزی رو تأیید نمیکنه. یعنی نمیتونیم بگیم هرکس خواب مار دید، حتماً قرار است اتفاق خاصی برایش بیفتد یا مثلاً خواب دیدن یک رنگ یا یک آدم، همیشه یک معنی ثابت دارد.
خوابها میتونن تحت تأثیر چیزهای مختلفی باشن؛ مثلاً اتفاقهایی که در طول روز برامون افتاده، چیزهایی که بهشون فکر کردیم، احساساتی که داشتیم یا حتی چیزهایی که قبل از خواب دیدیم و شنیدیم. اما دانشمندان هنوز نمیتونن برای هر خواب یک «معنی مخفی» و قطعی پیدا کنن.
پس اگر یک شب خواب دیدی در یک قلعه بزرگ گیر افتادی و یک اژدها دنبالت میکنه، لازم نیست صبح سریع بری دنبال تعبیر خواب تا بفهمی «اژدها یعنی چی!» 😄 ممکنه مغزت فقط چند تصویر و خاطره مختلف رو کنار هم گذاشته باشه و یک داستان عجیب ساخته باشه.
البته این به این معنی نیست که خوابها هیچ ارتباطی با زندگی و احساسات ما ندارن. بعضی پژوهشها نشان میدن خوابها میتونن با احساسات و تجربههای روزمره ارتباط داشته باشن؛ فقط نمیشه از روی یک خواب، با اطمینان درباره آینده یا شخصیت یک نفر نتیجهگیری کرد.
چند حقیقت جالب درباره خواب و رویا
حالا که فهمیدیم خواب دیدن فقط یک داستان ساده نیست و چرا خواب میبینیم، بریم سراغ چندتا از جالبترین چیزهایی که دانشمندان درباره خواب و رویا کشف کردهاند؛ بعضیهاش واقعا شگفت انگیزند!
بعضیها خوابهایشان را بیشتر به یاد میآورند
همه آدمها خواب میبینند، اما همه به یک اندازه خوابهایشان را به یاد نمیآورند. اگر بلافاصله بعد از خواب بیدار شویم، احتمال اینکه جزئیات خواب یادمان بماند بیشتر است. حتی بعضی آدمها تقریباً هر روز چند تکه از خوابهایشان را به یاد میآورند.
حیوانات هم ممکن است خواب ببینند!
فقط ما انسانها نیستیم که هنگام خواب فعالیتهای جالبی در مغزمان اتفاق میافتد. دانشمندان در حیواناتی مثل سگها، گربهها و بعضی پستانداران، مرحلهای از خواب به نام REM را مشاهده کردهاند؛ مرحلهای که در انسان هم معمولاً با رویاهای واضح همراه است. البته نمیتوانیم از حیوان بپرسیم دقیقاً چه خوابی دیده!
خوابها همیشه رنگی نیستند.
بیشتر آدمها خوابهای رنگی میبینند، اما بعضی افراد ممکن است خوابهایی را به یاد بیاورند که بیشتر سیاهوسفید یا کمرنگ بودهاند. جالبتر اینکه نوع رسانههایی که در کودکی با آنها بزرگ شدهایم هم میتواند روی رنگی یا سیاهوسفید بودن خوابهایی که به یاد میآوریم تأثیر بگذارد.
ممکن است در یک شب چند خواب ببینیم.
ما فقط یک بار در طول شب خواب نمیبینیم. خواب در چند چرخه تکرار میشود و مرحله REM هم چند بار در طول شب اتفاق میافتد؛ به همین دلیل ممکن است در یک شب چندین خواب مختلف داشته باشیم، حتی اگر صبح فقط یکی از آنها را به یاد بیاوریم.
مغز در خواب هم میتواند احساسات قوی ایجاد کند.
ممکن است در خواب آنقدر بترسیم که واقعاً احساس ترس کنیم یا آنقدر خوشحال شویم که وقتی بیدار میشویم هنوز حالوهوای خواب را داشته باشیم. احساسات در خواب میتوانند بسیار واقعی به نظر برسند، حتی وقتی اتفاقی که باعثشان شده فقط در ذهنمان اتفاق افتاده است.
حالا نوبت توئه! 🌙
خب، حالا که فهمیدیم چرا خواب میبینیم و چه اتفاقهای عجیبی موقع خواب دیدن توی مغزمون میفته، یک سؤال جالب داریم:
اگر امشب میتوانستی هر خوابی که دوست داری ببینی، چه خوابی انتخاب میکردی؟ 🤩
دوست داشتی با شخصیت موردعلاقهات وارد یک ماجرای هیجانانگیز بشی؟ به یک سیاره ناشناخته سفر کنی؟ یا شاید یک روز کامل در دنیایی زندگی کنی که همهچیزش برعکس دنیاست؟
هر چیزی که انتخاب کنی، فقط یادت باشه: دنیای خواب جاییه که مغزت میتونه عجیبترین داستانها رو بسازه؛ داستانهایی که شاید هیچوقت در دنیای واقعی اتفاق نیفتن! 🌙✨
حالا اگر دوست داشتی، خوابت رو برای ما هم تعریف کن! شاید داستان خواب تو از هر فیلمی عجیبتر باشه. 😄
